W polskim prawie zakres ochrony zwierząt wyznacza głównie ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 roku o ochronie zwierząt. Jest to akt prawny określający normy postępowania wobec zwierząt. Ustawa wskazuje czyny zabronione. Określa sankcje karne. Reguluje także tryb postępowania w sytuacjach, gdy dochodzi do znęcania się nad zwierzętami.
Przepisy ustawy mają znaczenie zarówno dla właścicieli zwierząt, jak i dla osób działających na ich rzecz. Znajomość tych regulacji jest szczególnie ważna dla wolontariuszy, inspektorów organizacji społecznych, pracowników gmin oraz służb.
Ustawa wprowadza dwa podstawowe rodzaje odpowiedzialności. Są to wykroczenia oraz przestępstwa.
Podział na wykroczenia – art. 37 ustawy o ochronie zwierząt
Wykroczenie jest czynem o mniejszej wadze niż przestępstwo. Za jego popełnienie grozi kara grzywny lub kara aresztu.
W ustawie o ochronie zwierząt odpowiedzialność za wykroczenia reguluje art. 37. Przepis ten odsyła do szeregu obowiązków i zakazów zawartych w innych artykułach ustawy. Naruszenie tych przepisów może skutkować nałożeniem sankcji.
Wśród najważniejszych wykroczeń znajdują się naruszenia przepisów dotyczących utrzymywania zwierząt domowych.
Art. 9 ustawy o ochronie zwierząt – obowiązki utrzymującego zwierzę domowe
Art. 9 ustawy określa podstawowe obowiązki osoby utrzymującej zwierzę domowe. Przepis wskazuje między innymi zasady trzymania psów na uwięzi.
Zgodnie z ustawą zabrania się trzymania zwierząt domowych na uwięzi w sposób stały dłużej niż 12 godzin w ciągu doby. Zabronione jest także stosowanie uwięzi krótszej niż 3 metry.
Naruszenie tych zasad stanowi wykroczenie. W praktyce dotyczy to sytuacji, w których pies przebywa na zbyt krótkim łańcuchu lub pozostaje na uwięzi przez całą dobę.
Przepisy art. 9 obejmują także obowiązek zapewnienia zwierzęciu odpowiednich warunków bytowych. Zwierzę powinno mieć dostęp do wody, pożywienia i schronienia.
Art. 10a ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt – zakaz puszczania psa bez kontroli
Art. 10a ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt wprowadza zakaz puszczania psa bez nadzoru.
Zgodnie z przepisem zabrania się puszczania psów bez możliwości ich kontroli oraz bez oznakowania umożliwiającego identyfikację właściciela lub opiekuna.
Oznacza to, że opiekun musi mieć realną możliwość kontrolowania zachowania psa. Zwierzę powinno być także oznakowane w sposób pozwalający ustalić jego właściciela.
Art. 12 ustawy o ochronie zwierząt – utrzymywanie zwierząt gospodarskich
Art. 12 ustawy dotyczy zasad utrzymywania zwierząt gospodarskich.
Przepis nakłada obowiązek zapewnienia zwierzętom odpowiednich warunków bytowych. Zwierzęta powinny mieć zapewnione właściwe pomieszczenia, dostęp do wody oraz odpowiednie żywienie.
Odpowiedzialność karna – art. 35 ustawy o ochronie zwierząt
Odpowiedzialność karną za przestępstwa przeciwko zwierzętom reguluje art. 35 ustawy o ochronie zwierząt. Przestępstwem jest przede wszystkim znęcanie się nad zwierzęciem. Przestępstwem jest również zabicie zwierzęcia z naruszeniem przepisów ustawy.
Za popełnienie tych czynów grożą poważne sankcje karne.
Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt sprawcy grozi:
- kara pozbawienia wolności do 3 lat.
Jeżeli sprawca działa ze szczególnym okrucieństwem, kara jest surowsza.
Zgodnie z art. 35 ust. 2 ustawy sprawcy grozi:
- kara pozbawienia wolności do 5 lat.
Sąd może również orzec dodatkowe środki karne.
Do najczęściej stosowanych należą:
- zakaz posiadania zwierząt,
- nawiązka na cel związany z ochroną zwierząt,
- przepadek zwierzęcia.
W praktyce przestępstwa przeciwko zwierzętom są ścigane z urzędu. Organy ścigania mają obowiązek reagować na każde podejrzenie popełnienia takiego czynu.
Znęcanie się nad zwierzętami – art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt
Sankcje wymienione w art. 35 dotyczą głównie przestępstwem znęcanie się nad zwierzętami. Pojęcie to zostało doprecyzowane w art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt. Przepis zawiera katalog zachowań uznawanych za znęcanie się nad zwierzętami.
Należy jednak pamiętać, że jest to katalog otwarty. Co w praktyce oznacza, że inne nieopisane czyny też mogą stanowić się znęcanie nad zwierzętami, jeśli sprawiają im ból i powodują niepotrzebne cierpienie.
Jako znęcanie opisane jest:
- umyślne zranienie lub okaleczenie zwierzęcia,
- bicie zwierzęcia,
- przeciążanie zwierzęcia pracą,
- używanie zwierzęcia chorego lub rannego do pracy,
- transport zwierząt w sposób powodujący cierpienie,
- utrzymywanie zwierzęcia w niewłaściwych warunkach bytowania (w tym w stanie nieleczonej choroby!),
- utrzymywanie zwierzęcia bez dostępu do wody lub pożywienia,
- porzucenie zwierzęcia, w szczególności psa lub kota przez właściciela,
- stosowanie okrutnych metod w chowie lub hodowli,
- organizowanie walk zwierząt.
Znęcaniem się nad zwierzęciem jest również utrzymywanie go w stanie rażącego zaniedbania. Dotyczy to sytuacji, w których zwierzę jest skrajnie wychudzone, chore lub pozostawione bez podstawowej opieki.
W praktyce postępowań karnych bardzo często pojawiają się sprawy dotyczące długotrwałego zaniedbania zwierząt. Przykładem jest brak leczenia poważnych chorób, brak schronienia w okresie zimowym czy utrzymywanie zwierzęcia w skrajnie zanieczyszczonym miejscu.
Ustawa o ochronie zwierząt interpretacja
Ustawa o ochronie zwierząt wprowadza jasny podział odpowiedzialności za czyny wobec zwierząt. Przepisy przewidują zarówno wykroczenia, jak i przestępstwa.
Wykroczenia mają mniejszą wagę. Najczęściej dotyczą naruszenia obowiązków związanych z utrzymywaniem zwierząt. Przykładem jest trzymanie psa na zbyt krótkiej uwięzi lub handel zwierzętami na targowiskach. Takie czyny zagrożone są karą grzywny lub aresztu.
Znacznie poważniejsze konsekwencje przewidziane są za przestępstwa. Dotyczą one przede wszystkim znęcania się nad zwierzętami oraz zabijania zwierząt z naruszeniem przepisów ustawy. Katalog zachowań uznawanych za znęcanie się wskazuje art. 6 ust. 2 ustawy. W praktyce obejmuje on zarówno akty przemocy wobec zwierząt, jak i ich długotrwałe zaniedbanie.
Za takie czyny grozi kara pozbawienia wolności. Sąd może również orzec dodatkowe środki karne. Należą do nich między innymi zakaz posiadania zwierząt czy przepadek zwierzęcia.
Znajomość przepisów ustawy o ochronie zwierząt ma duże znaczenie w praktyce. Dotyczy to zarówno właścicieli zwierząt, jak i osób reagujących na przypadki ich krzywdzenia. Prawo stanowi narzędzie ochrony zwierząt. Skuteczność tych przepisów zależy jednak od ich właściwego stosowania.
