Odbiór interwencyjny zwierzęcia jest jednym z najważniejszych instrumentów ochrony zwierząt przewidzianych w ustawie o ochronie zwierząt. Jednocześnie jest to instytucja budząca wiele emocji i kontrowersji. W praktyce bardzo często spotykam się z pytaniami: kiedy można odebrać zwierzę właścicielowi, kto może tego dokonać oraz jakie przesłanki muszą zostać spełnione.
Wbrew powszechnej opinii sam fakt złych warunków bytowych nie zawsze oznacza możliwość natychmiastowego odbioru zwierzęcia. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny stanu faktycznego oraz ustalenia, czy spełnione zostały przesłanki określone w ustawie.
Dwa tryby odebrania zwierzęcia
Ustawa o ochronie zwierząt przewiduje dwa podstawowe tryby odebrania zwierzęcia właścicielowi lub opiekunowi.
Pierwszy z nich został uregulowany w art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt. Dotyczy sytuacji, w których zwierzę jest traktowane w sposób określony w art. 6 ust. 2 ustawy, czyli dochodzi do znęcania się nad zwierzęciem. W takim przypadku zwierzę może zostać czasowo odebrane na podstawie decyzji wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.
Drugim trybem jest odbiór interwencyjny przewidziany w art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt. Ma on zastosowanie w przypadkach niecierpiących zwłoki, gdy dalsze pozostawanie zwierzęcia u właściciela lub opiekuna zagraża jego życiu lub zdrowiu.
W takim przypadku policjant, strażnik gminny lub upoważniony przedstawiciel organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt, ma obowiązek odebrać zwierzę, a następnie niezwłocznie zawiadomić właściwy organ gminy.
Czym jest zagrożenie życia lub zdrowia zwierzęcia?
Pojęcie zagrożenia jest jednym z najważniejszych elementów odbioru interwencyjnego.
Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 25 maja 2023 r., pojęcie zagrożenia odnosi się do stanu potencjalnego i hipotetycznego. Nie jest konieczne wykazanie, że zwierzę już doznało uszczerbku na zdrowiu lub że jego życie znajduje się w bezpośrednim niebezpieczeństwie.
Ustawodawca wymaga istnienia stanu zagrożenia, a nie wykazania, że negatywne skutki już wystąpiły.
Oznacza to, że interwencja może być uzasadniona również wtedy, gdy okoliczności wskazują, że dalsze pozostawienie zwierzęcia w dotychczasowym miejscu może doprowadzić do pogorszenia jego stanu zdrowia lub narazić je na cierpienie.
Jak ocenić, czy istnieją podstawy do odbioru?
Ocena stanu faktycznego jest kluczem do podjęcia decyzji o odbiorze interwencyjnym.
W pierwszej kolejności należy ustalić, czy występują przesłanki znęcania się określone w art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt. Następnie należy ocenić stan zdrowia zwierzęcia oraz jego potrzeby bytowe.
W praktyce analiza powinna opierać się na trzech podstawowych filarach.
| Element oceny | Na co zwrócić uwagę? |
| Warunki bytowe | Schronienie przed warunkami atmosferycznymi, dostęp do wody i pożywienia, bezpieczeństwo miejsca utrzymania, stan uwięzi, czystość otoczenia |
| Stan zdrowia | Kondycja zwierzęcia, widoczne urazy, oznaki choroby, odwodnienie, mobilność, zachowanie, stan skóry i sierści |
| Nastawienie właściciela | Świadomość problemu, gotowość poprawy warunków, zainteresowanie losem zwierzęcia, współpraca podczas kontroli |
Dopiero łączna analiza wszystkich tych elementów pozwala ocenić, czy dalsze pozostawienie zwierzęcia u właściciela stanowi zagrożenie dla jego życia lub zdrowia.
Ocena warunków bytowych
Podczas kontroli należy szczegółowo ocenić miejsce, w którym przebywa zwierzę.
Kluczowe znaczenie ma możliwość schronienia się przed deszczem, śniegiem, wiatrem, mrozem oraz wysoką temperaturą. Należy zwrócić uwagę, czy zwierzę posiada odpowiednie schronienie, czy buda jest dostosowana do jego wielkości oraz czy została odizolowana od podłoża.
Równie istotny jest dostęp do świeżej wody i odpowiedniego pożywienia. W praktyce warto zweryfikować nie tylko obecność misek, ale również ich zawartość oraz sposób żywienia zwierzęcia.
Ocenie podlega także bezpieczeństwo miejsca utrzymania. Należy zwrócić uwagę na występowanie ostrych elementów, ilość odchodów, obecność śmieci, błota oraz ogólny stan otoczenia.
W przypadku psów utrzymywanych na uwięzi konieczne jest sprawdzenie długości i rodzaju uwięzi, sposobu jej mocowania oraz ryzyka zaplątania lub zawiśnięcia zwierzęcia.
Ocena stanu zdrowia zwierzęcia
Stan zdrowia zwierzęcia ma szczególne znaczenie przy odbiorach realizowanych w trybie art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt.
Podczas oględzin należy zwrócić uwagę przede wszystkim na kondycję zwierzęcia. Niepokojące mogą być oznaki wychudzenia, widoczne żebra, kości miednicy lub kręgosłupa, a także odwodnienie.
Ważnym elementem jest również ocena zachowania. Apatia, brak reakcji na bodźce, silna lękliwość czy zaburzenia neurologiczne mogą wskazywać na poważne problemy zdrowotne lub długotrwałe zaniedbania.
Należy także ocenić mobilność zwierzęcia, stan skóry i sierści, błon śluzowych, oczu, uszu oraz jamy ustnej. Szczególną uwagę warto zwrócić na obecność ran, odleżyn, pasożytów zewnętrznych oraz nieleczonych zmian chorobowych.
Znaczenie dokumentacji weterynaryjnej
Podczas interwencji warto zweryfikować, czy zwierzę posiada książeczkę zdrowia oraz aktualne szczepienia.
Jeżeli zwierzę wykazuje objawy chorobowe, należy ustalić, czy właściciel podejmował leczenie oraz czy dysponuje dokumentacją medyczną potwierdzającą diagnostykę lub terapię.
Brak dokumentacji nie zawsze oznacza brak leczenia, jednak każda taka sytuacja wymaga dokładnego wyjaśnienia.
Nastawienie właściciela ma znaczenie
Elementem często pomijanym podczas analiz jest nastawienie właściciela do zwierzęcia.
W praktyce warto ustalić, czy właściciel zna potrzeby zwierzęcia, czy jest świadomy jego stanu zdrowia oraz czy dostrzega występujące problemy.
Istotne znaczenie ma również to, czy deklaruje wolę poprawy warunków bytowych i podjęcia leczenia. Ocena tych okoliczności może mieć wpływ zarówno na decyzję o odbiorze, jak i późniejsze postępowanie administracyjne oraz karne.
Jak przebiega odbiór interwencyjny?
Po podjęciu decyzji o odbiorze należy poinformować właściciela o podstawie prawnej podejmowanych działań oraz wyjaśnić, że odbiór ma charakter czasowy.
Jeżeli sytuacja jest spokojna i nie występuje zagrożenie bezpieczeństwa uczestników interwencji, nie zawsze zachodzi konieczność wzywania policji na miejsce.
Podczas odbioru należy zachować szczególną ostrożność i zadbać o ograniczenie stresu zwierzęcia do minimum.
Badanie lekarsko-weterynaryjne po odbiorze
Po odebraniu zwierzę powinno jak najszybciej trafić pod opiekę lekarza weterynarii.
Badanie kliniczne pozwala ocenić jego stan zdrowia oraz udokumentować wszelkie urazy, objawy chorobowe i oznaki zaniedbania. Dokumentacja medyczna oraz opinia lekarza weterynarii stanowią jeden z najważniejszych dowodów zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i karnym.
Dlatego niezwykle istotne jest wykonanie dokumentacji fotograficznej oraz przeprowadzenie badania bez zbędnej zwłoki.
Gdzie trafia zwierzę po odbiorze?
Miejsce przekazania odebranego zwierzęcia zostało określone w art. 7 ust. 1 pkt 1–3 ustawy o ochronie zwierząt.
Co do zasady zwierzę powinno zostać przekazane:
- do schroniska dla zwierząt – jeżeli jest to zwierzę domowe lub laboratoryjne,
- do gospodarstwa rolnego wskazanego przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta – jeżeli jest to zwierzę gospodarskie,
- do ogrodu zoologicznego, schroniska dla zwierząt, azylu dla zwierząt lub Centralnego Azylu dla Zwierząt – jeżeli jest to zwierzę wykorzystywane do celów rozrywkowych, widowiskowych, filmowych, sportowych lub utrzymywane w ogrodzie zoologicznym.
W praktyce często pojawia się pytanie, czy odebrane zwierzę może zostać przekazane organizacji społecznej zajmującej się ochroną zwierząt. Odpowiedź brzmi: tak, ale nie jest to podstawowy sposób przekazania zwierzęcia przewidziany przez ustawę.
Zgodnie z art. 7 ust. 1a ustawy o ochronie zwierząt, w przypadku braku możliwości przekazania zwierzęcia do podmiotów wskazanych w art. 7 ust. 1, w szczególności gdy nie wyrażają one zgody na przyjęcie zwierzęcia lub występują inne okoliczności uniemożliwiające jego umieszczenie, zwierzę może zostać nieodpłatnie przekazane innej osobie prawnej, jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej lub osobie fizycznej, która zapewni mu właściwą opiekę.
Przepis ten stanowi podstawę prawną do przekazywania odebranych zwierząt między innymi fundacjom, stowarzyszeniom zajmującym się ochroną zwierząt, domom tymczasowym czy innym podmiotom zdolnym do zapewnienia zwierzęciu odpowiednich warunków bytowych i opieki weterynaryjnej.
Podsumowanie
Odbiór interwencyjny jest narzędziem służącym ochronie zwierząt znajdujących się w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia. Każda decyzja o jego zastosowaniu wymaga jednak szczegółowej analizy stanu faktycznego, obejmującej warunki bytowe, stan zdrowia zwierzęcia oraz nastawienie właściciela.
Prawidłowo przeprowadzona kontrola, rzetelna dokumentacja oraz szybka ocena weterynaryjna stanowią fundament skutecznego działania zarówno na etapie interwencji, jak i późniejszych postępowań administracyjnych oraz karnych.