Pojęcie znęcania się nad zwierzętami w dalszym ciągu jest w społeczeństwie rozumiane bardzo wąsko. Najczęściej kojarzy się wyłącznie z przemocą fizyczną — biciem zwierząt, kopaniem czy celowym zadawaniem bólu.
Oczywiście tego rodzaju zachowania również stanowią przestępstwo, jednak w mojej praktyce znacznie częściej spotykam się inną formę znęcania — długotrwałe zaniedbanie zwierzęcia i dopuszczanie do jego cierpienia.
Definicja znęcania się nad zwierzętami w ustawie o ochronie zwierząt
Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt:
„Zabrania się znęcania nad zwierzętami.”
Natomiast art. 6 ust. 2 wskazuje, że przez znęcanie się należy rozumieć:
„zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień”.
Dalsza część przepisu zawiera otwarty katalog przykładowych zachowań uznawanych za znęcanie się nad zwierzętami. Wśród nich znajdują się m.in. bicie zwierząt, transport powodujący cierpienie, porzucanie zwierząt czy utrzymywanie ich w niewłaściwych warunkach bytowania.
Znęcanie się nad zwierzęciem może polegać także na zaniechaniu
Warto jednak zwrócić uwagę na samo sformułowanie użyte przez ustawodawcę. Przepis mówi nie tylko o „zadawaniu” bólu i cierpienia, ale również o „dopuszczaniu do zadawania”. Nie jest więc konieczne aktywne działanie sprawcy, a znęcanie może polegać na zaniechaniu podstawowych obowiązków wobec zwierzęcia.
W praktyce właśnie takie przypadki spotykane są najczęściej.
Art. 6 ust. 2 pkt 10 ustawy o ochronie zwierząt – rażące zaniedbanie i niechlujstwo
Mamy tu więc do czynienia z art. 6 ust. 2 pkt 10 ustawy o ochronie zwierząt, zgodnie z którym znęcaniem jest:
„utrzymywanie zwierzęcia w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie go w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa”.
To właśnie ten przepis znajduje zastosowanie w ogromnej liczbie przypadków dotyczących naruszania przepisów ochrony zwierząt.
Brak leczenia zwierzęcia jako forma znęcania się
W praktyce najczęściej spotyka się sytuacje, w których zwierzę przez długi czas pozostaje bez leczenia mimo widocznej choroby lub cierpienia. Dotyczy to między innymi nieleczonych ran, zaawansowanych chorób skóry, nowotworów, stanów zapalnych uszu, skrajnego wychudzenia czy wielomiesięcznych problemów ortopedycznych.
Często właściciele tłumaczą brak pomocy weterynaryjnej brakiem pieniędzy albo przekonaniem, że „zwierzę samo wyzdrowieje”. Tymczasem długotrwałe pozostawanie zwierzęcia w bólu nosi znamiona znęcania się.
Niewłaściwe żywienie i brak dostępu do wody
Bardzo częste są również przypadki związane z niewłaściwym żywieniem zwierząt. Wbrew obiegowym opiniom nie chodzi wyłącznie o całkowity brak pożywienia. Znęcanie może polegać także na długotrwałym karmieniu w sposób prowadzący do wyniszczenia organizmu, utrzymywaniu zwierzęcia w stanie skrajnego wychudzenia czy braku stałego dostępu do wody.
Rażące zaniedbanie i niechlujstwo wobec zwierząt
W praktyce interwencyjnej regularnie spotyka się także zwierzęta utrzymywane w rażącym zaniedbaniu i niechlujstwie. Dotyczy to między innymi przebywania w pomieszczeniach pełnych odchodów, bez możliwości zachowania podstawowej higieny, wśród rozkładających się śmieci czy w warunkach uniemożliwiających normalne funkcjonowanie.
Często takim warunkom towarzyszy również brak podstawowej pielęgnacji — wielomiesięczne kołtuny, przerośnięte pazury, brak leczenia pasożytów czy całkowity brak profilaktyki weterynaryjnej.
Cierpienie zwierzęcia jako kluczowy element znęcania
Warto podkreślić, że dla oceny, czy doszło do znęcania, kluczowe znaczenie ma cierpienie zwierzęcia. Ustawodawca celowo skonstruował przepis w taki sposób, aby obejmował nie tylko bezpośrednią przemoc, ale również sytuacje, w których człowiek dopuszcza do odczuwania przez zwierzę bólu lub cierpienia poprzez swoje zaniedbania.
To właśnie dlatego wiele osób jest zaskoczonych, gdy dowiaduje się, że znęcanie się nad zwierzęciem może polegać nie na biciu, lecz na wielomiesięcznym braku leczenia, ignorowaniu choroby czy utrzymywaniu zwierzęcia w warunkach urągających podstawowym standardom opieki.
Jak najczęściej wygląda znęcanie się nad zwierzętami w praktyce?
W praktyce ochrony zwierząt najczęściej nie mamy więc do czynienia z jednorazowym aktem agresji, ale z długotrwałym procesem zaniedbywania zwierzęcia i ignorowania jego podstawowych potrzeb. Cierpienie wynikające z takiego zaniedbania bywa równie poważne, jak cierpienie spowodowane przemocą fizyczną.